فلسفه هنر پس از دلوز و گتاری

200,000 تومان

مهلت ثبت‌نام
99/05/14
تاریخ شروع
99/05/16
استاد
استاد مهدی رفیع

فلسفه هنر پس از دلوز و گتاری /

(دپارتمان روان شناسی آکادمی هنر شمسه)

مدرس : استاد مهدی رفیع

آنلاین / حضوری

در این دوره هدف بررسی رابطه‌ی دلوز و گتاری با هنر، و تقدم «هستی‌شناختی» هنر بر فلسفه و علم در اندیشه ی آن‌هاست. هنر برای دلوز و گتاری به وضعیتی برای قلمروزدایی از «فلسفه به مثابه یک رشته‌ی نهادی و تثبیت شده» بدل می‌شود. این نسبتی جدید است که از یک «فلسفه‌ی هنر» به سوی «موقعیتی میان هنر و فلسفه» جابه‌جا می‌شود تا از راه آن، فلسفه مطابق قاعده‌ی دلوزی، «همراه با هنر و از طریق فلسفه از خود عبور کند»، اما گذاری که هنر را به منزله لحظه‌ا‌ی «انتقادی و بالینی» درون خود فلسفه، و هم زمان به مثابه «خارج» آن، مستقر می‌کند.

از سوی دیگر، هنر در مقام یک «ماشین انتزاعی» به فلسفه امکان می‌دهد «فرا-الگوها»یی را برای تغییر در هر حوزه‌ای بیافریند. اما، در وهله‌ی بعد، این خودِ هنر است که در این رابطه‌ی جدید با فلسفه، مواد بیانی و محتوایی خود را در یک چینش جدید بازآفرینی می‌کند: یک فلسفه‌ی هنر که پیش‌تر از میان یک «هنرِ فلسفه» گذشته است.

بدین ترتیب، هنر و فلسفه به شکلی دوسویه خود را در رابطه با یکدیگر دگرگون می‌کنند. این مسیر فلسفی در کار فیلسوفانی مانند فرانسوا زورابیشویلی، اریک اَلی‌یِز، استیون زِپکه و آن سُوُنیارگ بدل به نوعی «دگرگونی زیبایی‌شناختی فلسفه»، «بازنویسی» و «بازخوانی» فلسفه‌ی هنر و تاریخ هنر در پرتو فلسفه‌ی دلوز و گتاری و گاه فراروی از آن می‌شود.

برای مثال در خوانش فرانسوا زورابیشویلی، فلسفه‌ی دلوز از طریق نوعی «چرخش زیبایی‌شناختی»، خود را مثابه لحظه‌ی فراروی از کانتیانیسم و پدیده‌شناسی معرفی می‌کند. اریک اَلّی‌یِز با تأسیِ «فرارونده» از بیکنِ دلوز، «ماتیس-تفکر»ی را طرح می‌کند که آثار ماتیس را در مقام «اندیشه‌ی تجسم‌یافته در نقاشی» درون یک «حیات‌گرایی برسازنده» قرار داده و آن را به عنوان نقطه‌ی شروع هنر معاصر نه از مارسل دوشان، بلکه از خود ِماتیس برمی‌شمرد: یک «ماتیسِ معاصر»، که تنها از طریق «هنر پس از دلوز و گتاری» ممکن شده است.

به شکلی دیگر، استیون زِپکه مخالفت دلوز و گتاری با هنر مفهومی را در چارچوبی مسئله‌ساز برای بازخوانی تاریخ هنر معاصر پس از «هنر مفهومی» جای می‌دهد و مسیر «پسا-مفهومیِ» هنر معاصر را به منزله هنر «غیر-مفهومی» برجسته می‌کند که در تقابل با خوانش‌های مسلطی است از تاریخ هنر معاصر وجود دارد. با این همه، در حالی که الی‌یز بر ویژگی ضد-کانتی فلسفه‌ی هنر دلوز و گتاری تأکید دارد، زِپکه بر خصوصیت پسا-کانتی‌اش، و نقش مهم «امر والای» کانتی در آن اصرار می‌ورزد، اما، امر والایی که کاملاً دگرگون، متحول و باز-تعریف شده است. آن سُوُنیارگ، در تحلیل خود، «هنر-ماشین»ها را در وضعیتی درون‌ماندگارِ فلسفه‌ی دلوز و گتاری پیش می‌نهد: او به ویژه نشان می‌دهد که چگونه دلوز قادر می‌شود از هنر یا ادبیات برای ساخت یک «دانش نشانه»ی جدید بهره بگیرد.

جلسه‌ی اول :

خوانش دلوز از هنر به مثابه «منطق احساس»؛ بیکن : نمودارها و آشوب؛ مصاحبه بیکن با دیوید سیلوستر: گرافِ نقاشی. گتاری و مفهوم نمودار، نمودار در اندیشه‌ی فوکو؛ نقاشی کنشی: چشم و دست در نقاشی؛ امر بصری و امر لامسه‌ای؛ «منطق حس» در سزان؛ دلوز و خوانش ویلهلم وُرینگر از هنر گوتیک: خط شمالی یا خط گوتیک؛ «حیات غیرارگانیک چیزها» در وُرینگر. دلوز و برداشت او درباه‌ی آلوا ریگِل و والتر بنیامین: از زیبایی‌شناسی انتقادی به زیبایی‌شناسی بالینی؛ فراروی از مکتب فرانکفورت؛ مازوخ: یک زیبایی‌شناسیِ انتقادی و بالینی. خوانش بخش‌هایی از مقاله‌ی فرانسوا زورابیشویلی درباره‌ی مازوخ: علیه شیلر و کانت، یا چرا زیبایی‌شناسی دلوز کانتی و پدیده‌شناختی نیست؟؛ لحظه‌ی چرخش زیبایی‌شناختی فلسفه‌ی دلوز.

جلسه‌ی دوم:

هنر و ساختِ «صفحه‌ی ترکیب‌بندی»: سه صفحه‌ی هستی‌شناختی هنر، علم و فلسفه. زیبایی شناسی دلوزی-گتاریایی: مدرنیستی یا معاصر یا…؟ ؛ خوانش دلوز و گتاری از آثار هنری در مقام مثال‌هایی فلسفی: از تفاوت و تکرار تا ضد-ادیپ و هزار فلات. آیا یک «فلسفه‌ی هنر» دلوزی-گتاریایی وجود دارد؟ نقد دلوز بر «هنر پاپ» و «کالا به مثابه الگوی هنرمند»؛ شیزوکاویِ هنر یا «انقلاب کُپرنیکی در مفهومِ ناخودآگاه» : تاریخ هنر پس از «سرمایه‌داری و شیزوفرنی»: هنرمند و ماشین‌های میل‌گر؛ در ستایش ابژه‌های بی‌مصرف‌.

جلسه‌ی سوم:

اریک اَلی‌یِز و خوانش او از هنر در فلسفه‌ی دلوز و گتاری: «سیاست احساس» به جای زیبایی شناسی. دلوز-گتاری علیه اَلَن بدیو: پارادایم زیبایی‌شناختی گتاری در برابر شاکله‌های سه‌گانه‌ی نازیبایی‌شناختی؛ خوانش بخشی‌هایی از جستار « ضد-ادیپ: پس از سی سال». الی‌یز و ورود دلوز و گتاری به تاریخ‌‌های جدید هنر: چشم-مغز: بازنویسی تاریخ‌های نقاشی مدرن، پس از دلوز و گتاری. معرفی یک ماتیس معاصر. دوشان و ماتیس دو قطب برسازنده‌ی هنر معاصر؛ خوانش بخشی از کتاب «ماتیس-تفکر: پرتره‌ی هنرمند در اَبَرفوویسم».

جلسه‌ی چهارم:

اریک الی‌یز، میان هنر و سیاست: مجسمه‌ی لویاتان-توث اثر اِرنستو نِتو؛ «بدنِ بدونِ تصویرِ» دلوز-گتاری در برابر رژیم زیبایی‌شناختیِ «تصویر-استعاره» در ژاک رانسیر؛ نقد دلوزیِ الی‌یز بر کتاب «آینده‌ی تصویر»؛ خوانش بخش‌هایی از کتاب «فروپاشی تصویر: درباره‌ی هنر معاصر» اثر اریک الی‌یز و ژاد-کلود بُن: دو قاعده‌ی باستان‌شناختی و  تبارشناختی هنر معاصر: «قرن بیستم روی داد» (قاعده‌ی باستان‌شناختی) و «مه 68 رخ داد» (قاعده‌ی تبارشناختی). «خط برزیلی» هنر معاصر: از اِلیو اُیتیسیکا تا اِرنستو نِتو: انبوهه‌ی خوش‌باشِ خلق علیه مردمِ مطیعِ لویاتان: دلوز-گتاری در برابر هابز، یا سیاست پس از هنر معاصر؛ پاسخ به رانسیر: چگونه هنر بی آن که «ظاهراً» سیاسی باشد، در مقام سیاست احساس یا «بدن بدون اندام»، سیاسی است؟

جلسه‌ی پنجم:

استیون زِپکه: «هنر به مثابه ماشین انتزاعی: هستی‌شناسی و زیبایی‌شناسی در آثار دلوز و گتاری»؛ خوانش بخش‌هایی از کتاب زپکه؛ دلوز، لیوتار و رانسیر: مواجهات «صحنه‌ی زیبایی‌شناختیِ» هنر در دهه‌های اخیر. خوانش بخش‌هایی از مقاله‌ی زِپکه: «هنر معاصر: امر زیبا یا امر والا. کانت در رانسیر، لیوتار و دلوز». تمایز «امر والا» در لیوتار و دلوز؛ سیاست احساس و «هم‌برآیند‌های جمعی بیان» برای دلوز-گتاری و تمایز آن با «اِجماع یا اجتماع زیبایی‌شناختیِ» رانسیر؛ چرا «باز-توزیع امر محسوس» برای دلوز و گتاری یک سیاست محافظه‌کارانه و اصلاح‌طلبانه است؛ به سوی هنر ایلیاتی.